Anand – 50 yaşında!

Bu yaxınlarda Boris Gelfand və Vasili İvançukun ardınca Vişvanathan Anand da elit səviyyədə oynayan yaşlılar klubuna (50+) daxil oldu. İndi o, ən titullu veterandır.

Hindistan üçün şahmatı yenidən kəşf edən Anand Kirsan İlyumjinovun FİDE-yə gəldikdən sonra həyata keçirdiyi yenidən qurma ideyalarının ən parlaq təcəssümü oldu – yəqin ki, şahmatçı ən güclüdürsə, istənilən sistemdə çempion olacaqdır.

Anand altı yaşında şahmatla tanış oldu. İlk müəllim anası idi. 1983-cü ildə, 14 yaşında 9 oyundan 9 xalla gənclər arasında Hindistan çempionu oldu. Anand, 1984-cü ildə beynəlxalq usta adını qazanan ən gənc hindu oldu. 16 yaşında isə Hindistan çempionu oldu, daha sonra Anand daha iki dəfə bu adı təkrarladı. 1987-ci ildə Hindistanın və eyni zamanda Asiyanın gənclərarası dünya çempionatında ilk təmsilçisi oldu. 1988-ci ildə Anand Hindistanın ilk beynəlxalq qrossmeysteri oldu. Onun sayəsində şahmat yenidən vətənində məşhurlaşdı.

1980-ci illərin sonlarından etibarən Anand şahmatla ən yüksək dünya səviyyəsində oynayır. 1991-ci ilin yanvarında o dövrün ən güclü şahmatçıları – Qarri Kasparov və Anatoli Karpovu qabaqlayaraq Reggio Emilia turnirində qalib gəldi. Elə həmin ilin avqustunda gərgin mübarizə şəraitində keçən iddiaçıların dörddəbir final matçında Anand Anatoli Karpovdan 4,5-3,5 hesabı məğlubiyyətə uğratdı. Matçın gedişatı və Hindistandan olan gənc qrossmeysterin oyunu çoxları üçün sürpriz oldu: təcrübəli Karpovun gənc qrossmeysteri asanlıqla məğlub edəcəyi gözlənilirdi.

1994-cü ildə Anand PŞA dünya çempionatında oynadığı oyunlarında Oleq Romanişini 5-2, Maykl Adamsı 5,5-1,5 və Qata Kamskini 6,5-4,5 məğlub etdi. 1995-ci ildə PŞA versiyasında dünya çempionu adı uğrunda matçda Qarri Kasparov ilə görüşdü. Bu final matçı payızda Nyu Yorkda Ümumdünya Ticarət Mərkəzində baş tutdu.  Çox maraqlı və gərgin mübarizə getməsinə baxmayaraq ki, ilk səkkiz oyun heç-heçə ilə başa çatdı. Doqquzuncu oyunda Anand şah qambitində gözəl bir qurban verməklə qalib gəlməyi bacardı. Ancaq gözlənilmədən sonrakı beş oyundan dördünü, ümumilikdə isə bütün matçı 7½: 10½ uduzdu.

1997-ci ildə Anand FİDE-nin nokaut sistemi üzrə 1-ci Dünya Çempionatında iştirak etdi. Altı gərgin mini-matçı udduqdan sonra Qroningendən Lozannaya getdi. Bir neçə gün sonra Anatoli Karpovla altı oyunluq matçında şahmat taxtasında oturdu (yarışın formatı sanki Karpov üçün hazırlanmışdı. O, bütün ayı istirahət edib yaxşı hazırlanmışdı). Qarşılaşmanın əsas hissəsi (klassik partiyalar) 3:3 hesablı heç-heçə ilə başa çatdı. Yorğun Anand sürətli oyunda məğlub oldu. 

Anand 1999, 2000 və 2001-ci illərdə İspaniyanın Leon şəhərində ardıcıl üç dəfə yüksək səviyyəli yarışda qalib gəlib. Anand Wijk aan Zee (2003 və 2004), Linares (1998, 2007, 2008) və Dortmund (2004) də daxil olmaqla bir çox nüfuzlu turnirlərin qalibi olub. Dəfələrlə Monakoda (1994, 1997, 2003 və 2005) superturnirləri udub.

Anand 2000-ci ildə Shenyang (Çin) və 2002-ci ildə Haydarabadda (Hindistan) ilk və ikinci FİDE Dünya Kuboklarını qazandı. Anand altı dəfə – 1997, 1998, 2003, 2004, 2007 və 2008-ci illərdə Şahmat Oskarı mükafatına layiq görülüb.

2000-ci ildə Vişi Anand nokaut üzrə keçirilən yarışda hamıdan üstün oldu və FİDE versiyası üzrə Dünya çempionu oldu. Tehranda keçirilən final görüşündə Anand Aleksey Şirovu 3½:½ hesabı ilə məğlub etdi.

2007-ci ilin sentyabrında, Mexiko şəhəri (şahmat aləmindəki parçalanmanı aradan qaldırandan bir il sonra) PŞA dünya çempionatını XXI kateqoriyalı iki dövrəli super turnir şəklində keçirdi. Anand bu turnirdə qalib gəldi – Meksikadakı Dünya Kubokudan 14-dən 9 xalla (+ 4-0 = 10) Vladimir Kramnik və Boris Gelfanddı 1 xalla qabaqlayır. Həmin yarışda Peter Leko, Levon Aronian, Alexander Morozevich, Alexander Grischuk və Peter Svidler də iştirak edirdi.

2008, 2010 və 2012-ci illərdə keçirilən matçlarda Anand üç dəfə dünya çempionu titulunu qorudu. Vişi Anand tarixdə üç müxtəlif formatda yarışlarda ən yüksək titul qazanan yeganə şahmatçıdır: nokaut sistemi üzrə turnirdə (2000), dairəvi turnirdə (2007) və iddiaçılarla şəxsi görüşlərdə. 2010-cu ildə Veselin Topalov ilə matçda titulunu saxladı. Bundan sonra karyerasının ən uğursuz dövrü başladı. Böhran parlaq Karlsenə qarşı matçda xüsusilə nəzərə çarpdı.

2012-ci ildə Moskvada Dünya tacı uğrunda matçda Gelfand üzərində qələbə qazandı (Karlsen bu dövrdə oynamaqdan imtina etdi), ancaq gələn il (2013) taxtını norveçliyə verdi.

Daha sonra təqaüdə çıxan Anand titulu geri almaq üçün tələsirdi: iddiaçıların növbəti turnirində hindistanlı əfsanə birinci yeri tutdu və yenidən Karlsen ilə matça çıxdı. Matçda isə…

Soçi -2014, Dünya tacı uğrunda matç / Sensasiya baş vermədi.

Bu gün əlli yaşda olan Vişvanathan Anand, klassik və sürətli reytinqdə dünyada on altıncı, blitsdə on birinci yerdədir. Superturnirlərə bütün dəvətnamələri qəbul edir, zəif yarışlara isə getmir.

Yarışlara Vişi, demək olar ki, həmişə həyat yoldaşı Aruna ilə gedir.

Garri Kasparov həmkarının idman uzunömürlülüyünü bu şəkildə izah edir: “Anand praktikdir. Smyslov kimi. Ən yaxşı gedişləri edən şahmatçı deyil, çox yaxşı gedişləri var və hər gedişə o qədər enerji sərf etmir. [Kramnik kimi]. Smıslov deyirdi; rəqibim də qırx ədəd yaxşı gediş edərsə, heç-heçə olacaq. “Vasili Vasilieviçin fəlsəfəsinə görə”.

“Hörmətli Vişi, Nyu Yorkdan salam! Sən məndən daha cəsarətlisən! Gəncliklə mübarizəni davam etdir və onlara öyrətmə. Uğurlar, dostum və doğum günün mübarək!”

New York 1995, dünya çempionatı üçün “alternativ” dəki matç – bu da “klassik” – versiyasıdır

Anand çox sürətli oynayır, gedişlər üzərində düşünməyə minimal vaxt sərf edir, hətta dünyanın ən güclü şahmatçıları ilə qarşılaşsa belə. O, sürətli şahmatda dünyanın ən güclüsü hesab olunurdu.

Anandın oyun tərzi birmənalı deyil və universal adlandırıla bilər. Oyunu balanslıdır və Anand istənilən mövqedə çox yüksək səviyyədə oynamağı bacarır. Ən yaxşı mürəkkəb vəziyyətlərdə belə uğursuz olmayan şahmat məntiqinin yaxşı intuisiyasına və fitri bir duyğusuna sahibdir. Bu keyfiyyətlər kobud səhvlərdən xilas olur və mövqeyi obyektiv qiymətləndirməyə imkan verir. Bundan əlavə, Vişvanatan Anand müdafiədə çox güclüdür. Digər şahmatçıların tezliklə təslim olacağı vəziyyətlərdə o soyuqqanlılıqla mübarizə aparır. 

Məşhur qrossmeyster Aleksey Şirov Anandın oyun üslubunu belə təsvir etmişdi: “Ən dərin dinamika hissi, ən sürətli və dəqiq hesablama”.

Peter Svidler dünya çempionuna aşağıdakı təsviri vermişdi: “Çox ciddi debüt hazırlığı, mükəmməl təcrübə və fikrimcə dünyanın ən yaxşı müdafiəçisi”.

Bu yaxınlarda, Kəlküttədə keçirilən Grand Chess Tour turnirindən sonra Hindistanlı şahmat jurnalisti Ananddan karyerasının ən gözəl oyunlarından doqquzuna şərh verməsini istədi. Vişi xatirələrini bölüşdü və Aronian ilə oyun haqqında danışdı (Wijk aan Zee 2013): “Hələ də qürur duyduğum partiyalar var, amma həyatımda oynadığım ən gözəl oyun məhz budur”.

Anandın ən gözəl 9 oyunu:

1988-ci ildə Vişvanatan Anand ölkəsində ilk dəfə olaraq qrossmeyster oldu. Bu gün Hindistanda 64 qrossmeyster var və sayı sürətlə artır.

Titulları:

  • 1983 U-14 Hindistan çempionu
  • 1985 Beynəlxalq Usta- 16 yaş
  • 1985 Hindistan çempionu – 16 yaş
  • 1987 Gənclər arasında dünya çempionu
  • 1988 Qrossmeyster
  • 2000 FİDE versiyası üzrə Dünya çempionu
  • 2000, 2002 FİDE Dünya Kubokunun qalibi
  • 2003, 2017 sürətli şahmat üzrə dünya çempionu
  • 2007 Dünya çempionu

Məqalənin bəzi hissələri chess-news.ru saytından götürülmüşdür.